Verslag Wandelen en Bezinnen, 16 januari 2026
Thema: begin opnieuw

Joost Röselaers, predikant van de Waalse kerk in Amsterdam schreef een artikel over de Duitse filosoof Hannah Arendt en haar begrip nataliteit.(zie Petrus nov. 2025).

Tijdens deze bijeenkomst van Wandelen en Bezinnen, en de feestdagen net achter de rug hebbende, hebben we ons als groep gebogen over de denkbeelden die Hannah heeft rond dit begrip en die ik hier met jullie wil delen.

Hannah luisterde naar de Messiah en daarin trof haar het volgende: For unto us a child is born. Maar wat betekent dat eigenlijk? Het werd de sleutel voor haar denken. Ze begon te spreken over nataliteit.

Mensen, zo zei ze, zijn niet alleen sterfelijke wezens, maar ook borelingen. Dat betekent dat ieder van ons het vermogen heeft om opnieuw te beginnen. Altijd, onder welke omstandigheden ook. Telkens als we in de wereld iets nieuws aanvangen, worden we opnieuw geboren. We oefenen die mogelijkheid elke keer als we onze liefde voor het leven laten blijken, elke keer als we ons om de wereld bekommeren. Elke keer als we vergeven openen we een deur naar de toekomst.

Arendts woorden waren geen abstracte theorie. Ze leefde van 1906 tot 1975, had als Joodse de twee wereldoorlogen meegemaakt en moest herhaaldelijk het land uit vluchten. Wie zo moet vluchten en alles kwijtraakt, ook vele familieleden, weet wat het betekent om opnieuw te beginnen, telkens weer. Haar filosofie bleef geworteld in een diep en eenvoudig besef dat de mens elk moment opnieuw kan besluiten iets nieuws te doen. Geboortelijkheid is het bewijs dat het onmogelijke kan gebeuren. Dat is een hoopvolle boodschap.

Hoe kan je dit geloven in deze tijd vol wanhoop, oorlog tussen Russen en Oekraïners, Palestijnen en Israëliërs?

Midden in die starheid en wanhoop vierden we kerst: het feest van de geboorte, een nieuw begin. Het begint allemaal heel klein. Maar wat die nacht gebeurde, heeft de wereld veranderd. De herders keerden terug naar hun kudde. De schapen waren nog hetzelfde. Maar in hun hart was een zaadje van hoop geplant nadat ze het wondertje hadden meegemaakt. Ze waren ‘geraakt’. Een nieuw begin. Ze hadden iets geproefd van hun eigen geboortelijkheid. Ze hoedden hun schapen daarna misschien net iets lichter, keken elkaar met wat meer vriendelijkheid aan en een van hen floot daarna misschien een nieuwe melodie.

Wie leert kijken vanuit geboortelijkheid ziet ook vandaag hoopvolle bewegingen. Soms bijna onzichtbaar. Mensen die het nieuws niet halen en toch beginnen. Die nieuwe wegen zoeken naar duurzaamheid, gastvrijheid en vrede. Mensen die zoeken naar vergeving en verzoening. De vriend die zich inzet voor een vluchtelingengezin en zo een hele wijk in beweging bracht. Kleine daden, maar ze openen een wereld.

Zo wordt zichtbaar wat Arendt bedoelt met geboortelijkheid. Het is een manier van leven. Dat we vrij zijn om te handelen, te spreken, te vergeven. Dat we met onze woorden en daden telkens weer een nieuwe wereld in de oude kunnen binnenbrengen.

Het verhaal van de geboorte is zo een venster waardoor we kunnen kijken naar ons eigen bestaan. Het is een oproep om te geloven dat een begin mogelijk is. Om te leven als mensen die telkens opnieuw kunnen beginnen.

Elly Boots

Verslag Wandelen en Bezinnen, 13 februari 2026
Thema: Chronos en Kairos

Ons gesprek in februari sloot mooi aan bij ons gesprek in januari. In februari ging het vooral over Joke Hermsen^1,2 en Wim Reedijk³ die allebei het begrip nataliteit van Hannah Arendt omarmen. Joke Hermsen doet dat als ze het heeft over ‘kairos’ en Wim Reedijk gaat daarop door, evenals Ad van Nieuwpoort⁴. In het oude Griekenland was Kairos de god die wordt afgezet tegen de god Chronos. Chronos meet de lineaire tijd, Kairos meet de kwaliteit, het waardevolle moment. Allebei zijn ze genadeloos. Chronos wordt afgebeeld met een zandloper en een zeis. Kairos hanteert een weegschaal, die in sommige afbeeldingen balanceert op een mes.

Wim Reedijk verbindt in zijn artikel Kairos met Bijbelse waarden: aandacht, bekering en geboorte. Aandachtig leven is leven in het heden. Bekering is kiezen voor een bezield bestaan. Geboorte betekent: altijd opnieuw de ervaring kunnen hebben van een nieuw begin. Hierin herkennen we de nataliteit van Hannah Arendt.

Joke Hermsen zegt in haar nieuwe boek Tijd is hoop²: zonder hoop is het leven louter angst en dus één grote kwelling. De radicale hoop moeten we zeker in deze tijden in acht blijven nemen, want ze houdt ons kritisch en alert. Joke heeft het over ‘denken in gezelschap’. Dat doet zij in haar essays, workshops en lezingen. Weg van het individualisme en elkaar meer opzoeken om samen de vonken van hoop aan te blazen.

Ook het nieuwe boek Buig niet van ds. Ad van Nieuwpoort⁴ sluit hierbij aan. Hij zegt: buig niet, wees waakzaam. Let op het juiste moment, het Kairos-moment. En hij verbindt dat ook met de politiek. Door deze oproep trof het betoog van de Canadese premier mij des te meer. Carney zegt op 22 januari 2026 op het World Economic Forum in Davos:

Landen als Canada moeten zich realiseren, dat minder machtige landen niet machteloos zijn. Zij hebben samen het vermogen om een nieuwe orde te creëren, die onze waarden omvat, zoals respect voor mensenrechten, duurzame ontwikkeling, solidariteit en territoriale integriteit.

Ook de Franse president Macron en voorzitter van de Europese Commissie voorzitter Ursula von der Leyen worden feller in hun bewoordingen. Voor mij was dit een Kairos-moment! Een moment van hoop.

Terug naar het begin met Joke Hermsen. Ze schrijft: in onze tijd is het van belang om in de ommekeer van ons eigen leven meer rust te nemen om de Kairos momenten te herkennen. Niet de kloktijd, maar die momenten, die van wezenlijk belang zijn: grote beslissingen in het leven, of juist kleine ontroerende gebeurtenissen.

Waar en hoe vinden we Kairos-momenten? Voor Hannah Arendt was het in de muziek: For unto us a child is born. Ook voor ons kan muziek inspirerend zijn, of andere vormen van kunst, literatuur, beeldende kunst. Soms iets groots, maar soms ook maar iets eenvoudigs.

Dit verhaal is in wezen een oproep om meer rust in te bouwen in het dagelijkse leven. Om de Kairos-momenten te herkennen en om daar eventueel iets mee te doen.

Anneke Jepma

Literatuur

1: Joke Hermsen, Kairos, een nieuwe bevlogenheid, Arbeiderspers 2015
2: Joke Hermsen, Tijd is hoop, Arbeiderspers 2025.
3: Wim Reedijk in Herademing
4: Ad van Nieuwpoort, Buig niet, bijbels tegengif voor nu, Prometheus 2025.

Volgende Wandelen en Bezinnen

De volgende bijeenkomst van Wandelen en Bezinnen is op 13 maart in Boxtel.

Dit bericht wordt automatisch verwijderd op vrijdag 17 april 2026 om 20:46